Obraz i dźwięk : Gombrowicz
Obraz i dźwięk / ObrazDrugi obieg. Drugi obiekt. Gombrowicz poza cenzurą
Jak budować, to dwa lata, jak otwierać – to przez dwa dni ;) Kto nie był, niech żałuje. Przygotowany specjalnie na tę okazję przez naszych przyjaciół z restauracji P13 tort był naprawdę pyszny (co potwierdzali wszyscy). Otwarciu nowych obiektów dla zwiedzających towarzyszyła prezentacja drugoobiegowych wydań utworów pisarza. Można na niej obejrzeć unikatowe, niepokazywane wcześniej wydania książek wydanych poza cenzurą, w podziemnych, niezależnych wydawnictwach.
W Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL) książki Gombrowicza i samo jego nazwisko były objęte zapisem cenzorskim. Jego utwory nie mogły być oficjalnie drukowane i dystrybuowane. Autor Ferdydurke, jako pisarz o wyraźnie antyreżimowych poglądach, od lat przebywający na emigracji, był w komunistycznej narracji wrogiem ludu.
Dostęp do jego twórczości był możliwy dzięki szmuglowanym z Zachodu numerom paryskiego pisma „Kultura” oraz książkom Instytutu Literackiego, ale za ich przemycanie i kolportowanie w Polsce groziły poważne represje. Państwowy monopol w dziedzinie publikacji przełamał dopiero pod koniec lat 70. XX wieku niezależny ruch wydawniczy; rozproszony i zakonspirowany, opierający się na setkach drobnych oficyn. Słaba jakość książek bezdebitowych była kwestią drugorzędną wobec popytu na wolne słowo. Ponad 30% społeczeństwa miało kontakt z tzw. „bibułą”. Z opublikowanych poza cenzurą prawie siedmiu tysięcy tytułów dzieła literackie zajmowały trzecie miejsce co do liczebności (po historycznych i politycznych). Utwory Gombrowicza należały nieprzerwanie do podziemnego kanonu wydawniczego, a Dziennik (z 25 wydaniami tylko w latach 1978-1984) był absolutnym bestsellerem – pisze prof. Anna Spólna, autorka prezentacji.
Muzeum Literatury, którego oddziałem jest Muzeum Witolda Gombrowicza posiada w swoich zbiorach kilkadziesiąt tego typu wydawnictw. To różne tytuły, różne formaty, różna, choć najczęściej (ze względów na nielegalny, podziemny sposób druku i dystrybucji) niezbyt dobra jakość. Różny jest też stan zachowania tych książek. Na prezentacji przygotowanej z okazji otwarcia nowych obiektów muzeum pokazaliśmy kilkanaście takich wydawnictw.
Otwarciu prezentacji podziemnych wydawnictw towarzyszyła rozmowa o literaturze w drugim obiegu. W dyskusji wzięli udział prof. UAM, dr hab. Dobrochna Dabert, kierowniczka Pracowni Badań Literatury i Kultury Niezależnej (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) i prof. dr hab. Piotr Mitzner, teatrolog, poeta, eseista i pisarz (Wydz. Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Kard. Stefana Wyszyńskiego w Warszawie). Dyskusje moderowała prof URad, dr hab. Anna Spólna.
Instytucja współprowadzona przez Samorząd Województwa Mazowieckiego oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
