Nagroda Gombrowicza : Gombrowicz

Nagroda GombrowiczaEdycja 2026

Emilia Konwerska laureatką Nagrody Gombrowicza !

Emilia Konwerska, autorka książki „Rzeczy robione specjalnie” została laureatką XI edycji Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza. Na rezydencję literacką w Vence we Francji pojedzie zaś Marcin Oskar Czarnik, autor książki „Trzy dni, trzy noce”.

- Postanowiliśmy wyróżnić książkę odważną i wybitnie samoswoią. Składa się na nią czterdzieści krótkich próz, które igrają z czytelniczymi przyzwyczajeniami i zawodzą zwyczajowe oczekiwania; w miejsce klasycznej fabuły wstawiają sytuacje pozornie błahe, rezygnują z konwencjonalnego domknięcia, opierają się jednoznacznej interpretacji , przekształcają postaci i zdarzenia w eksperyment myślowy, a czynią to z dezynwolturą, humorem, a nawet pewną dozą filuterności – mówił o książce Emilii Konwerskiej w laudacji prof. Jerzy Franczak, przewodniczący kapituły Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza.

Laureatka otrzymała 40 000 złotych, statuetkę oraz lornetkę, Gombrowiczowski symbol twórczej uważności wobec świata.

– Przede wszystkim dziękuję za tę laudację. Było to poruszające i piękne. Dziękuję tym, którzy czytali tę książkę i dzielili się ze mną opiniami. I dziękuję Wydawnictwu – mówiła Emilia Konwerska.

Od kilku lat kapituła Nagrody Gombrowicza przyznaje także wyróżnienie w postaci miesięcznej rezydencji w Vence. To miasto na południu Francji, w którym ostatnie lata życia spędził Witold Gombrowicz. Decyzją jury na rezydencję pojedzie Marcin Oskar Czarnik, autor książki „Trzy dni, trzy noce”.

– Na początku było Słowo. Potem były memy, gwara, slang, Power Rangersi i statystyki posiadania piłki w meczu FC Barcelony. Marcin Oskar Czarnik wziął się za tematy, o których polska literatura często pisze na klęczkach: religię, emigrację, narodowe cierpienie i napisał o nich z dużą dezynwolturą – mówiła w laudacji Weronika Murek, członkini kapituły nagrody.

Sam laureat, nawiązując do tego, że w tym roku wśród rzeczy nominowanych dominowały formy krótkie, swoje wystąpienie też zmieścił w formie krótkiej: - Dziękuję - rzekł.

Ustanowiona przez radomski samorząd nagroda jest uznawana za jedno z czterech najważniejszych literackich wyróżnień w Polsce. Przyznawana jest za debiut, rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. Nagroda została ustanowiona w 2015 roku przez samorząd Radomia, a przyznana została po raz pierwszy rok później.
W tej edycji Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza można było zgłaszać książki wydane w 2025 roku. Wpłynęło 120 zgłoszeń. Spośród nich kapituła w kwietniu wybrała 16 tytułów na tzw. krótka listę, a w czerwcu wyłoniła piątkę nominowanych.

Nominowani byli:
- Marcin Oskar Czarnik, „Trzy dni, trzy noce”, wyd. Filtry
- Marcin Czub, „Natura dziury”, wyd. Ha!art,
- Dorota Grabek, „Zmartwychwstanki”, wyd. Czarne,
- Emilia Konwerska, „Rzeczy robione specjalnie”, wyd. ArtRage
- Arek Kowalik, „Dźwięki ptaków”, wyd. ArtRage.

Dzięki wsparciu Samorządu Mazowsza, od kilku edycji Nagrody, wszyscy Nominowani otrzymują wyróżnienia w wysokości po 5 tys. złotych.

Od tego roku w skład kapituły nagrody wchodzą Joanna B. Bednarek, Weronika Murek, Katarzyna Sawicka-Mierzyńska, Jerzy Franczak (przewodniczący), Piotr Kofta, Janusz Margański i Piotr Sadzik. Sekretarzem jest Tomasz Tyczyński.

Laureatami Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza byli do tej pory: Weronika Murek i Maciej Hen (w pierwszym roku kapituła podzieliła nagrodę), a potem kolejno: Anna Cieplak, Marcin Wicha, Olga Hund, Barbara Sadurska, Aleksandra Lipczak, Barbara Woźniak, Jakub Nowak, Grzegorz Bogdał i Barbara Elmanowska. Rezydencją literacką w Vence (przyznawaną od szóstej edycji) kapituła doceniła do tej pory Macieja Bobulę, Mateusza Pakułę, Wiktorię Bieżuńską, Katarzynę Groniec i Macieja Wnuka.

Organizatorami nagrody są Prezydent Radomia oraz Muzeum Witolda Gombrowicza. Honorowy Patronat sprawuje Rita Gombrowicz.
Mecenasami Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza są: Jarosław Krzyżanowski i Zakłady Automatyki KOMBUD S.A. Partnerem Głównym jest Unidevelopment S.A., a Partnerem Strategicznym – Samorząd Województwa Mazowieckiego.
Patroni medialni X edycji nagrody to: Gazeta Wyborcza, Książki. Magazyn do Czytania, TVP Kultura, Booklips.pl, Polskie Radio Trójka oraz Polskie Radio Dwójka.
Partnerami festiwalu są: Miejska Biblioteka Publiczna w Radomiu, Fundacja Instytut Gombrowiczowski, Zespół Szkół Muzycznych w Radomiu, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia, Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji w Radomiu oraz Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego w Radomiu.
Wydarzenie jest dofinansowane z budżetu Województwa Mazowieckiego w ramach zadania „Gombrorocznice 2026”.

foto: Dominik Musiałek

 

Pełny tekst laudacji: 

Marcin Oskar Czarnik “Trzy dni, trzy noce”. 

Na początku było Słowo. Potem były memy, gwara, slang, Power Rangersi i statystyki posiadania piłki w meczu FC Barcelony. Marcin Oskar Czarnik wziął się za tematy, o których polska literatura często pisze na klęczkach: religię, emigrację, narodowe cierpienie - i napisał o nich z dużą dezynwolturą. Narratorem jest Set. W Biblii to syn Adama i Ewy, urodzony by zastąpić zabitego Abla. U Czarnika to zwyczajny chłopak z Czucza - bez ziemi, bez pracy, bez udanych relacji i z ciałem, które odmawia posłuszeństwa. Czarnik rekonstruuje losy jego przodków, opowiada o emigracji do Ameryki na początku XX wieku, o wojnie, o PRLu i o awansie społecznym, który właściwie nigdy do końca nie jest awansem. Ale to nie jest saga rodzinna. Autor miesza pamięć z dokumentem, rodzinną opowieść ze zmyśleniem. Tym, co spaja tę genealogię jest wstyd pochodzenia, biedy, bezrobocia, ciała. Na ten wstyd Czarnik odpowiada fabulacją - w końcu ten, kto opowiada jest tym, który odzyskuje kontrolę.Ta książka mogłaby utonąć w Wielkiej Powadze, ale prowadzi ją zderzenie języków. Stylizacja starotestamentowa spotyka się tu z gwarą, mową ulicy czy Internetu, a ten kontrast chroni opowieść zarówno przed patosem, jak i przed banałem. I wreszcie - tytuł. Trzy dni i trzy noce to czas między śmiercią a zmartwychwstaniem. Autor pozostawia nas z pytaniem: do czego właściwie zmartwychwstaje bohater?

Emilia Konwerska, „Rzeczy robione specjalnie”.

Postanowiliśmy wyróżnić książkę odważną i wybitnie samoswoją. Składa się na nią czterdzieści krótkich próz, które igrają z czytelniczymi nawykami i zawodzą zwyczajowe oczekiwania; w miejsce klasycznej fabuły wstawiają sytuacje pozornie błahe, rezygnują z konwencjonalnego domknięcia, opierają się jednoznacznej interpretacji, przekształcają postaci i zdarzenia w eksperyment myślowy, a czynią to z dezynwolturą, humorem, a nawet pewną dozą filuterności. Stanowią one zbiór ćwiczeń duchowych, cielesnych, emocjonalnych, a nawet – dlaczegóżby nie? – politycznych. Ich bohaterka to wnikliwa obserwatorka życia, na które składają się iście gombrowiczowskie zmagania ceremonii i rytuałów. Nie ulegając presji cudzego spojrzenia, rzuca ona wyzwanie wszelkim normom i zyskuje względem nich swobodny dystans. Wchodzi bezceremonialnie do ludzko-ludzkiego kościoła, by odgrywać w nim swój osobliwy performans; przymierza różne maski, testuje role, zmienia sposoby bycia, stając się co chwilę kimś innym. Tożsamość wydaje się tu czymś, co można konstruować i przekształcać, odgrywać w teatrze życia codziennego. Co istotne, taki sposób bycia stanowi nieodzowny warunek przetrwania; kwestionowanie i przekształcanie reguł jest okrutnie zabawne, ale nie sprowadza się wyłącznie do zabawy – to gra o najwyższe stawki. Jedne z nich mają charakter filozoficzny: czy świat to księga, którą należy odcyfrować, czy obojętne pomieszanie wszystkiego z wszystkim, na które projektujemy własne fantazje i obsesje? Inne dotyczą kwestii psychologicznych: społecznego wstydu, podatności na zranienie, podejścia do odmienności. Te zaś łączą się nieuchronnie z tematami wykluczenia, „przegrywu”, reguł zbiorowego współ-bycia, definiowania wspólnoty. Co istotne, autorka znalazła język, by o tym wszystkim opowiedzieć. Nie tylko bohaterka tych próz robi pewne rzeczy „specjalnie” – czyli tyleż celowo, co w wyjątkowy sposób – robi to również sama Emilia Konwerska, mistrzowsko operująca purnonsensem i czarnym humorem. Zależnie od przyjętej perspektywy, absurd może w symptomatyczny sposób przylegać do naszej rzeczywistości, albo stanowić broń przeciwko niej w walce o wewnętrzną wolność, w aktach symbolicznej dywersji, w próbach ocalenia dziecięcej spontaniczności i zmysłu gry.

kapituła Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza

 


 

Instytucja współprowadzona przez Samorząd Województwa Mazowieckiego oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

  • Logo Mazowsze
  • Logo MKiDN